Güncel ÇizgiSiyasal Yorumlar

Türk Usulü Başkanlık ve ABD Başkanlık Sistemi

7 Maddede Türk Usulü Başkanlık ve ABD Başkanlık Sistemi Kıyaslaması

Daha önce anayasa değişikliği teklifiyle birlikte gelen başkanlık sistemi hakkında yazılar yazmıştık. Anayasa Değişikliğine Bireyin TavrıAnayasa Değişikliğine Dair ÇekincelerParlamenter Sistem ve Başkanlık Sistemi adlı yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Bu yazımızda ise öngörülen Türk usulü başkanlık sistemini ABD’deki mevcut başkanlık sistemiyle kıyaslayacağız. Çeşitli kaynaklarda uzun ve karmaşık anlatımlar mevcut, biz sistematik ve anlaşılır bir şekilde 7 maddeyle özetledik:

  1. Değişiklik teklifiyle gelen 116. maddeye bakıldığında, meclise beşte üç çoğunluk ile seçimleri yenileme hakkı veriliyor. Aynı şekilde Cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesine karar verebiliyor. ABD’de ise başkanın meclisi feshetme, seçimleri yenileme gibi imkanı bulunmamaktadır.
  2. Madde 104’te “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir.” hükmü yer almakta. Maddede ‘yürütme yetkisine ilişkin konular’ denilerek belli bir sınır çizilmemiştir, hüküm geniş yorumlanmaya sebebiyet verecek şekilde düzenlenmiştir. ABD’de ise kararnamelerin kapsamı dar tutulmuştur.
  3. Cumhurbaşkanı HSK üyelerinin 13’ünden 7’sini (Madde 159), AYM’nin 15 üyesinden 12’sini (Madde 146) atar. ABD’de Başkan Senato’nun onayıyla kısıtlı sayıda Federal Yargıç atayabilmektedir. ABD’nin yargı sistemi büyük çoğunlukla “Eyalet Yargıçları”ndan oluşur ve Başkanın Eyalet Yargıçlarına karşı yetkisi yoktur.
  4. Cumhurbaşkanının kamu kurum ve kuruluşlarına bürokrat atamaları herhangi bir denetim ya da onaya tabi değilken, ABD’de Başkanın atamaları Senato’nun onayına sunulmaktadır.
  5. Madde 116’ya göre “Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süreleri beş yıldır”. Cumhurbaşkanını en fazla 2 defa seçilebilir (Madde 101). Bu durumda bir Cumhurbaşkanı en fazla 10 sene görev yapabilirken, ABD’de Başkan en fazla 8 sene görev yapabilmektedir.
  6. Madde 105’te Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı hakkında, suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önerge ile soruşturma açılabilir. ABD’de Başkan Kongre tarafından -kusurlu harekette bulunsa dahi- üçte iki çoğunlukla görevden alınabilir.
  7. ABD bir Federasyondur. Başkanlık sistemi de esasında federasyonlara uygundur.  Türkiye’nin devlet şekli ise federasyon değil, üniterdir. Teklif acaba federasyon sistemini mi getirecektir? Bu da tartışmalı bir husustur.

Emojiyle tepki ver!
  • Fascinated
  • Happy
  • Sad
  • Angry
  • Bored
  • Afraid
Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.